Biyolojik Çeşitliliğe Ne Denir? Ve Bunu Gerçekten Anlıyor Muyuz?
Biyolojik çeşitlilik denince, çoğu insanın aklına hemen doğa, yeşil alanlar ve kuşların cıvıltıları gelir. Ama biraz düşününce, aslında bu “doğal zenginlik” konusu ne kadar derin bir mesele haline geliyor. Gerçekten, biyolojik çeşitliliği ne kadar önemsiyoruz? Hep söylendiği gibi “doğa her şeyin temeli” mi, yoksa bir noktada biyoçeşitliliğe ne kadar değer verdiğimiz, bizi değil, sadece gezegenimizi mi ilgilendiriyor? Hadi gelin, bu konuda bazı güçlü ve zayıf yönleri cesurca tartışalım.
Biyolojik Çeşitliliğin Güçlü Yanları: Doğa ve İnsanlık İçin Vazgeçilmez
Biyolojik çeşitlilik, aslında doğanın canlı birer parçası olan her şeyin bir arada varlığını sürdürebilmesinin temel direğidir. Kısacası, ekosistemlerin sağlıklı çalışabilmesi için her türden canlının birbirine bağlı bir şekilde var olması gerekir. Bu, türlerin birbirini beslediği, birinin yokluğunun diğeri üzerinde yıkıcı etkiler yarattığı karmaşık bir sistem. “Biyolojik çeşitlilik nedir?” sorusuna basit bir cevap istersen, hemen veririm: Bizim hayatta kalmamız için doğadaki her şeyin birbiriyle uyum içinde var olması gerekir.
Mesela, tarımsal üretim, gıda güvenliği ve sağlık gibi konular biyolojik çeşitlilik ile doğrudan ilişkilidir. Eğer bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar bir ekosistemde çeşitlilik gösteriyorsa, o ekosistem daha dirençli olur. Bu çeşitlilik sayesinde, iklim değişikliği ve hastalıklar gibi krizlerle başa çıkma kapasitemiz artar. Hadi, insan olarak bu kadar kendini beğenmiş ve üstün olduğumuzu düşünüyoruz ama gerçek şu ki: Tüm bu doğal sistemler olmadan, birçoğumuzun hayatta kalma şansı bile yok.
Biyolojik Çeşitliliğin Zayıf Yanları: Sadece Bir Slogan Mı?
Şimdi gelirken, bana “Biyolojik çeşitliliği kaybetmek kötü bir şey!” demek çok kolay. Evet, hepimiz duymaktan sıkıldık. Ama bu kadar her şeyin sömürüldüğü, doğanın çeyrek zaman diliminde tahrip edildiği bir dünyada, biyolojik çeşitliliğin korunması konusundaki gerçekçi adımlar ne kadar atılıyor? Hani o ünlü “doğa dostu” markalar ve devlet politikaları? Her şey çok güzel görünüyor değil mi? O kadar güzel ki, tıpkı büyük reklam panolarındaki sloganlar gibi… Ama acaba bu sloganlar ne kadar gerçek? Gerçekten “biyolojik çeşitliliği koruyor muyuz?” diye kendimize sormamız gerekmez mi?
Gerçekten de biyolojik çeşitliliğin korunması, modern ekonominin sınırlarına takılıyor. Hadi ben sana sorayım: Şu an doğayı gerçekten korumak istesek, ekonomik büyümeyi nasıl devam ettiririz? Gelişen teknoloji ve sanayileşme dünyasında, kâr peşinde koşan büyük şirketlerin biyolojik çeşitliliği korumaya gerçekten ne kadar istekli olduğunu düşündünüz mü? Endüstriyel tarım, orman tahribatı, ve deniz kirliliği gibi sorunlar, biyolojik çeşitliliği tehdit etmeye devam ediyor. Tüm bu olanlar sadece şehirde oturan birinin sorunu gibi gözükse de, biyoçeşitliliği kaybettiğimizde o kayıp, hepimizi etkileyecek. Yani, evet; “biyoçeşitlilik çok değerli ama biz ne kadar değer veriyoruz?” diye düşünmek lazım.
Hangi Türlerin Kaybolması Bizi Gerçekten Etkiliyor?
Hadi biraz da bu işin insanlıkla olan kısmına bakalım. Biyolojik çeşitlilik, bir yanda türlerin hayatta kalabilmesi için çok önemli, ama bir diğer tarafta da bazen insanların ilgisini çekmeyen türlerin kaybolması, çoğu kişi için “çok da önemli değil” gibi görünüyor. Fakat bu türler kaybolduğunda, ekosistemle olan bağlantıları da kopuyor. Sonuçta bu türlerin eksikliği, ekolojik dengenin bozulmasına, tarımsal verimliliğin düşmesine ve hatta iklim değişikliği gibi felaketlere yol açabiliyor.
Örnek vermek gerekirse, arılar… Arıların varlığı, gıda üretiminin sürdürülebilirliği açısından hayati önem taşıyor. Arıların kaybolması, sadece bal üreticilerini değil, tüm tarımsal gıda zincirini tehdit eder. Peki, bunun farkında mıyız? Arıların kaybolduğunu kimse “kendi derdi” olarak görmüyor. Ama işin özü şu ki, arıların kaybolması doğanın doğal döngüsünü bozuyor ve sonunda bu, tüm canlıların yaşamını etkileyecek.
Biyolojik Çeşitlilik ve Gelecek: Nereye Gidiyoruz?
Bugün biyolojik çeşitliliği “önemsiyoruz” gibi davranmak, bizim için bir alışkanlık haline gelmiş durumda. Ama bu kadar karmaşık ve kırılgan bir dengeyi gerçekten koruyabilecek miyiz? İnsanlık, her geçen gün bu değerli kaynakları hızla tüketiyor. Çevre dostu ürünler ve doğa dostu yaşam tarzları sosyal medya üzerinden ne kadar popüler olsa da, gerçekte bu mücadeleyi kim veriyor? İşte asıl mesele burada. Bizim biyolojik çeşitliliğe bakış açımız ne kadar sürdürülebilir ve ne kadar samimi?
Ve son soru: Şu anda doğayı gerçekten korumak istesek, ne yapmalıyız? Hangi adımlar gerçek bir değişim yaratabilir? Yoksa bu durumu da bir başka “hashtag”e mi dönüştüreceğiz? Biyolojik çeşitliliği “koruyalım” demek kolay ama bu mücadeleyi gerçekten verebilir miyiz? İnsanlığın bu sorulara verdiği yanıtlar, gelecekte yaşayıp yaşamadığımızı belirleyecek.